3 συγγραφικά κλισέ για την οικογένεια και πώς να τα αποφύγουμε

Η οικογένεια και οι σχέσεις που απορρέουν από αυτήν είναι σημαντικό θέμα στη ζωή όλων. Επομένως, και στη λογοτεχνία. Παρόλα αυτά, ενώ στα περισσότερα βιβλία μπορεί να αναφέρονται η μητέρα, ο πατέρας, τα αδέρφια και η ευρύτερη οικογένεια, συχνά αντιμετωπίζονται από τους συγγραφείς είτε αδιάφορα είτε με κλισέ τρόπο.

Κι όμως, οι οικογενειακές σχέσεις προσφέρουν ένα τεράστιο πεδίο για να αναπτύξεις ως συγγραφέας. Ακόμη κι αν το βιβλίο σου δεν αφορά τέτοιου είδους σχέσεις, ακόμα κι αν πρόκειται για μια ιστορία αγάπης. Μπορείς να εντάξεις μια από αυτές τις σχέσεις ώστε το κείμενο να αποκτήσει βάθος και κεντρίζει το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Στην τελική όλοι έχουμε έναν, τουλάχιστον, γονέα. Άρα μας αφορά όλους.

Τι εννοούμε όμως όταν λέμε συγγραφικά κλισέ για την οικογένεια; Πώς μπορείς να τα αποφύγεις ως συγγραφέας; Ας δούμε παρακάτω.

1. Η πάντα στοργική μητέρα

Οι μητέρες είναι -κατά μέσο όρο- στοργικές. Είναι όμως πάντα; Κι αν είναι, είναι όλες; Σε ένα καλό μυθιστόρημα, δεν θέλουμε έναν αόριστο, βαρετό χαρακτήρα. Θέλουμε να κεντρίζουμε το ενδιαφέρον. Ένας συγγραφέας θα πρέπει να αναρωτιέται, να αμφισβητεί, πέρα ή και μέσα από τα δικά του βιώματα. Στη λογοτεχνία αυτό που θα τραβήξει τον αναγνώστη δεν είναι η τελειότητα, αλλά οι ρωγμές. Δείξε την ιστορία της, τα ψεγάδια της, τους τρόπους που ο ήρωας ή η ηρωίδα έχει στιγματιστεί από αυτήν. Μια λανθάνουσα σύγκρουση που μπορεί να υπάρχει ανάμεσά τους ή τους τρόπους που μπορεί να πληγώνει άθελά της. Ή ηθελημένα. Την προτίμηση σε κάποιο από τα παιδιά της ακόμα.

Άντλησε από τις αναμνήσεις σου, από τις ιστορίες που έχεις διαβάσει. Καμιά μητέρα δεν είναι μονοδιάστατη. Βρες τις ρωγμές της και δείξτες. Έτσι ο χαρακτήρας αποκτά βάθος και σχήμα και φτιάχνεις πραγματικούς ανθρώπους. Όπως πραγματικά είναι και όχι όπως θα ευχόμασταν να είναι.

2. Ο αυστηρός πατέρας ή ο «γλυκός μπαμπάς»

Η σχέση με τον πατέρα είναι συχνά δύσκολη, κυρίως σε συναισθηματικό επίπεδο. Επίσης, η μορφή του πατέρα μέσα στο σπίτι είναι πάντα ισχυρή και ασκεί επιρροή, ανεξάρτητα από την προσωπικότητα που έχει. Ακόμα κι ένας αδύναμος πατέρας δεν παύει να αφήνει το σημάδι του στο παιδί του, που το ακολουθεί σε όλη την ενήλικη ζωή του. Είναι το πρότυπο, το παράδειγμα, ο πρώτος άνθρωπος που σε βγάζει από τη μητρική σφαίρα.  Κι εδώ όμως υπάρχουν πράγματα που μπορείς να δείξεις ως συγγραφέας. Να «ξύσεις» την επιφάνεια. Δεν είναι ανάγκη να δείξεις μόνο τη σύγκρουση ή τη δυσκολία, αλλά και πού ενδεχομένως συγκλίνει ο ήρωας ή η ηρωίδα μαζί του. Δύο άνθρωποι που φαινομενικά είναι διαφορετικοί αλλά τελικά μοιάζουν πολύ.

Θα πρέπει να κάνεις μια βουτιά και στη δική σου αλήθεια, να εκπλαγείς με αυτό που θα βρεις για να μπορέσεις να εκπλήξεις. Δεν είναι εύκολη διαδικασία, αλλά σίγουρα θα αποφύγεις να πέσεις στην παγίδα του τετριμμένου.

3. Οι σχέσεις με τα αδέρφια

Εκεί βλέπουμε συχνά ένα άλλο κλισέ στη λογοτεχνία: είτε είναι εχθροί είτε «αγαπημένοι». Κι όμως, υπάρχει κι εδώ πολύ υλικό με το οποίο μπορείς να δουλέψεις. Οι αδερφικές σχέσεις είναι από τις πιο σύνθετες και τις πιο δυνατές. Είναι άνθρωποι που μεγαλώνουν μαζί, είναι οι μόνοι με τους οποίους μοιράζεσαι τις ίδιες αναμνήσεις από την παιδική σου ηλικία. Σαν συγγραφέας μπορείς να φωτίσεις και τα σημεία που δεν είναι εμφανή. Τις κόντρες, τα παράπονα που έχουν αποσιωπηθεί, τη δυναμική στη μεταξύ τους σχέση ανάλογα με τη σειρά γέννησης. Π.χ. ο πρωτότοκος έχει άλλα χαρακτηριστικά, θέλει να προστατεύει, να επιβάλλεται. Ο μικρός δεν είναι μόνο ο «χαϊδεμένος». Μπορεί να θαυμάζει, αλλά ταυτόχρονα να καταπιέζεται από τον μεγαλύτερο. Ποιες συγκρούσεις ή συναισθήματα προκύπτουν από αυτά; Τι ώθηση μπορούν να δώσουν στην πλοκή της ιστορίας σου;

Στο δικό μου βιβλίο Νερό που σωπαίνει, για παράδειγμα, η σχέση των δύο αδερφών, της Αλκμήνης και της Ρήνης, έχει ιδιαίτερη θέση. Ξεκινούν παιδιά και τις παρακολουθούμε καθώς μεγαλώνουν. Με ποιον τρόπο αλλάζει η σχέση τους; Τι την επηρεάζει; Πώς αισθάνονται η μία για την άλλη και πώς αυτό μπορεί να ενταχθεί στην πλοκή;

Χρησιμοποίησε τις εμπειρίες σου και κυρίως, σκάψε βαθύτερα. Το γραπτό γίνεται πιο ενδιαφέρον όταν είναι ρεαλιστικό. Δεν σημαίνει ότι πρέπει απαραίτητα να γίνεις σκληρός, αλλά αληθινός. Φώτισε τα σημεία που κρύβουμε κάτω από το χαλί. Έχεις τη δύναμη να πεις αυτά που ο αναγνώστης σου ίσως δεν μπορεί. Γίνε η φωνή του.

Υπάρχει κάτι πιο δυνατό από αυτό;

Αν σου άρεσε αυτό το άρθρο, μοιράσου το με κάποιον πατώντας στους συνδέσμους παρακάτω.